به گزارش ایرنا،‌ در خیابان‌های شلوغ اراک و برخی شهرهای صنعتی استان، تصاویر آشناست، جوانانی که در مسیر دانشگاه یا محل کار سیگار روشن می‌کنند، قهوه‌خانه‌هایی که قلیان بخشی از منوی ثابت آنهاست و مهمانی‌هایی که دود، آرام و بی‌صدا در فضای خانه می‌پیچد، آنچه نگرانی‌ها را پررنگ‌تر کرده، گزارش‌های میدانی از افزایش مصرف تفننی در گروه‌های سنی پایین‌تر است، مصرفی که از یک تجربه کنجکاوانه شروع می‌شود و در مواردی به عادت روزانه می‌رسد.

مصرف دخانیات در استان مرکزی و البته کشور همچنان به عنوان یکی از تهدیدهای جدی سلامت عمومی، پیامدهای گسترده‌ای بر بهداشت فردی و اجتماعی برجای گذاشته و نگرانی‌ها درباره کاهش سن گرایش به سیگار و قلیان را افزایش داده است.

این در حالی است که به گفته مسئولان حوزه بهداشت، شیوع مصرف سیگار در استان از میانگین کشوری بالاتر است و همین موضوع ضرورت توجه بیشتر به پیشگیری، فرهنگ‌سازی و تشدید نظارت‌ها را دوچندان کرده است.

در سال‌های اخیر، تغییر الگوی مصرف و گرایش برخی نوجوانان و جوانان به فرآورده‌های جدید دخانی، ابعاد این نگرانی را گسترده‌تر کرده است، بر همین اساس، حوزه سلامت استان مرکزی بر این باور است که کنترل مصرف دخانیات تنها با برخوردهای مقطعی محقق نمی‌شود و نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و همه‌جانبه است.

کارشناسان می‌گویند: پایین آمدن سن گرایش، دسترسی آسان، تبلیغات غیرمستقیم در فضای مجازی و تصور کم‌خطر بودن برخی محصولات جدید، از عوامل تشدیدکننده این روند است.

مسئولان حوزه سلامت در استان مرکزی می‌گویند، دخانیات همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل خطر در بروز بیماری‌های قلبی و عروقی، انواع سرطان‌ها و بیماری‌های مزمن تنفسی است و سهم قابل توجهی در هزینه‌های مستقیم درمان و هزینه‌های غیرمستقیم مانند کاهش بهره‌وری نیروی کار دارد،آنها تاکید می‌کنند حتی قرار گرفتن در معرض دود دست دوم نیز برای کودکان، سالمندان و بیماران زمینه‌ای مخاطره‌آمیز است.

از سوی دیگر، فعالان اجتماعی و برخی خانواده‌ها معتقدند تغییر ذائقه مصرف دخانیات در میان نوجوانان، زنگ خطر جدی است، به گفته آنان سیگارهای الکترونیکی و ویپ‌ها با ظاهر فریبنده و اسانس‌های معطر، بخشی از حساسیت عمومی نسبت به مصرف دخانیات را کاهش داده است، در حالی که متخصصان هشدار می‌دهند وابستگی به نیکوتین می‌تواند در این محصولات هم شکل بگیرد و مسیر بازگشت را دشوار کند.

در استان مرکزی، موضوع قلیان همچنان یکی از نقاط کانونی بحث است، به‌ویژه در اماکن عرضه خوراکی و برخی واحدهای پذیرایی که نظارت بر آنها مطالبه شهروندان است.

برخی کارشناسان بر این باورند که کنار اقدامات نظارتی، باید به سمت راهکارهای فرهنگی و آموزشی رفت، زیرا صرف برخوردهای مقطعی بدون برنامه‌های اقناع‌کننده، اثر پایدار ندارد.

کارشناسان حوزه پیشگیری تاکید دارند که آموزش مدرسه‌محور، کارگاه‌های مهارت‌های زندگی، تقویت گفت‌وگوی خانواده با نوجوانان، کنترل دسترسی به دخانیات و اجرای دقیق قوانین مربوط به عرضه و تبلیغات، می‌تواند روند گرایش را کنترل کند.

آنها همچنین بر ضرورت تقویت مراکز ترک دخانیات، مشاوره‌های روان‌شناختی و حمایت از افراد در معرض بازگشت به مصرف تاکید می‌کنند؛ چرا که ترک، تنها یک تصمیم لحظه‌ای نیست و به پیگیری و حمایت نیاز دارد.

در کنار همه این موارد، شرایط زیست و اشتغال در شهرهای صنعتی استان هم در روایت‌های میدانی تکرار می‌شود، برخی جوانان مصرف سیگار را راهی برای تخلیه فشار روانی می‌دانند و همین مسئله، لزوم توجه به سلامت روان و اوقات فراغت را پررنگ می‌کند. ایجاد فضاهای ورزشی در محلات، برنامه‌های فرهنگی ارزان‌قیمت، و افزایش دسترسی به مشاوره، از پیشنهادهایی است که از سوی کارشناسان برای کاهش گرایش به مصرف مطرح می‌شود.

آنچه از مجموع گفت‌وگوها و مشاهدات برمی‌آید این است که مصرف دخانیات در استان مرکزی، مسئله‌ای صرفا فردی نیست و به سبک زندگی، محیط اجتماعی، اقتصاد خانواده و کیفیت آموزش گره خورده است. این روزها بیش از هر زمان، نگاه چندوجهی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، مدارس، خانواده‌ها و رسانه‌ها می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش دودِ پنهانی داشته باشد که آرام‌آرام سلامت جامعه را نشانه می‌گیرد.

رییس دانشگاه علوم پزشکی اراک با تاکید بر اینکه دخانیات از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده سلامت عمومی است، گفت: مصرف سیگار و قلیان نه تنها زمینه‌ساز بروز بسیاری از بیماری‌های مزمن و پرهزینه می‌شود، بلکه با عادی‌سازی این رفتار در جامعه، سن گرایش نوجوانان و جوانان نیز کاهش می‌یابد و این موضوع یک زنگ خطر جدی برای خانواده‌ها و نظام سلامت است.

دکتر جواد نظری افزود: بخش قابل توجهی از بیماری‌های قلبی و عروقی، سکته‌ها، سرطان‌ها و بیماری‌های مزمن تنفسی با مصرف دخانیات ارتباط مستقیم دارد و علاوه بر مصرف‌کننده، دود دست دوم نیز سلامت اطرافیان به‌ویژه کودکان، سالمندان و بیماران زمینه‌ای را تهدید می‌کند.

وی با اشاره به گسترش مصرف قلیان در برخی محافل و اماکن عمومی اظهار کرد: این تصور که قلیان کم‌خطرتر از سیگار است، یک باور نادرست است و باید اصلاح شود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی اراک تصریح کرد: سیگارهای الکترونیکی و ویپ به دلیل ظاهر فریبنده و طعم‌های مختلف، در حال تبدیل شدن به یک چالش جدید در میان نوجوانان و جوانان است.

نظری بر لزوم تشدید اقدامات پیشگیرانه تاکید کرد و گفت: آموزش مستمر در مدارس و دانشگاه‌ها، تقویت مهارت‌های زندگی، افزایش نظارت بر عرضه محصولات دخانی و اجرای دقیق قوانین مرتبط، از مهم‌ترین راهکارهای کنترل مصرف دخانیات است و در این مسیر همراهی خانواده‌ها و رسانه‌ها نقش تعیین‌کننده دارد.

وی خاطرنشان کرد: مراکز بهداشتی و درمانی استان آمادگی دارند خدمات مشاوره و ترک دخانیات را ارائه دهند و از شهروندانی که قصد ترک دارند می‌خواهیم از مسیرهای علمی و درمانی اقدام کنند تا احتمال موفقیت افزایش یابد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی اراک افزود: هدف‌گذاری این دانشگاه کاهش مواجهه جامعه با دود دخانیات و ارتقای شاخص‌های سلامت است و این مهم با مشارکت همه دستگاه‌ها و مطالبه‌گری اجتماعی برای محیط‌های پاک و عاری از دخانیات محقق خواهد شد.

ظاهر زیبا عامل جذب جوانان به مواد دخانی از جمله قلیان

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک نیز گفت: به اشکال مختلف از جمله خوش طعم کردن دخانیات، استفاده از ظاهر به شکل سیگارهای الکترونیکی باعث شده تا نسل جوان به این سمت کشیده شود و مصرف افزایش یابد.

دکتر جواد جواهری افزود: بر اساس آمارهای کشوری میزان مصرف دخانیات در دختران و پسران افزایش یافته به طوری‌که به سن ۱۳ تا ۱۴ سالگی رسیده و به طور متوسط بین ۱۲ تا ۱۴ درصد افراد دخانیات مصرف می‌کنند که باید با فرهنگ‌سازی در سطح جامعه و استفاده از رسانه، هنر و ورزش، تفریحات سالم را جایگزین استعمال دخانیات کرد.

جواهری بر ضرورت افزایش آگاهی عمومی و مقابله با تاکتیک‌های فریبنده صنعت دخانیات تأکید کرد و گفت: صنایع دخانیات با استفاده از تبلیغات هدفمند و افزودن طعم‌ها و ترکیبات جذاب، تلاش می‌کنند محصولات خود را به ویژه برای نوجوانان و جوانان جذاب جلوه دهند.

وی بیان کرد: این ترفندها نه‌تنها سلامت مصرف‌کنندگان را تهدید می‌کند، بلکه زمینه‌ساز وابستگی و افزایش مصرف دخانیات در نسل‌ جوان می‌شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اراک خاطرنشان کرد: مصرف دخانیات یکی از عوامل اصلی بروز بیماری‌های مزمن مانند سرطان، بیماری‌های قلبی و تنفسی است که سالانه جان هزاران نفر را می‌گیرد و هزینه‌های سنگینی را بر نظام سلامت و اقتصاد کشور تحمیل می‌کند.

دکتر جواهری تأکید کرد: برای مقابله با گسترش مصرف دخانیات، باید با همکاری دولت، خانواده‌ها، مدارس و رسانه‌ها، برنامه‌های آموزشی و فرهنگی مؤثری اجرا شود تا نسل جوان نسبت به آسیب‌های دخانیات آگاه شده و به سمت سبک زندگی سالم‌تر سوق پیدا کند.

میانگین مصرف دخانیات در استان مرکزی ۱۲.۶ درصد است

معاون اجرایی مرکز بهداشت استان مرکزی، با اشاره به آخرین آمار مصرف دخانیات گفت: میانگین مصرف دخانیات در کشور ۱۴.۱ درصد و این آمار در این استان ۱۲.۶ درصد است.

حسن مهرعلی، بر لزوم برخورد جدی با قاچاق محصولات دخانی و ممنوعیت تبلیغات تشویقی تاکید کرد و افزود: بر اساس این آمار، میزان مصرف سیگار در کشور ۹.۳۳ درصد و در استان مرکزی ۱۰.۵۹ درصد برآورد شده که نشان‌دهنده وضعیت نامناسب استان در این حوزه است.

وی بیان کرد: همچنین شیوع مصرف قلیان در کشور ۴.۵ درصد و در استان مرکزی ۲.۱۶ درصد گزارش شده است.

معاون اجرایی مرکز بهداشت استان مرکزی ادامه داد: نیاز است با توجه به تغییر سریع تاکتیک‌های تبلیغاتی شرکت‌های دخانی برای جذب نسل جوان، به ویژه دانش‌آموزان متوسطه اول و دوم، هشدارهای لازم مورد توجه جدی قرار گیرد.

مهرعلی اظهار کرد: تبلیغات با ایجاد جاذبه‌های کاذب، به ویژه در فضاهای مجازی و حتی برخی اماکن عمومی، گروه‌های سنی زیر ۱۸ سال به خصوص دانش‌آموزان مقطع متوسطه را هدف قرار داده که می‌تواند نسل جوان را متزلزل کند.

وی تصریح کرد: نیاز است اساتید و افرادی که در این حوزه صاحب نظر هستند، ورود جدی رسانه‌ای داشته باشند و با ارایه ادله و پاسخ به سوالات مردم، مضرات واقعی مصرف دخانیات را تبیین کنند.

معاون اجرایی مرکز بهداشت استان مرکزی ادامه داد: در گذشته ۲۳۰ واحد قهوه‌خانه سنتی، کیوسک و عرصه‌های عمومی در سطح استان برای عرضه قلیان اختصاص یافته بود که بدترین وضعیت را از نظر شیوع مصرف ایجاد کرده بود اما با اقدامات صورت گرفته شمار زیادی از این واحدها جمع آوری شد.

متولیان شهری نسبت به این معضل باید حساسیت جدی داشته باشند و متولیان امر آموزش و فرهنگ نیز باید با جدیت تمام وارد شوند.

وی با بیان اینکه نگاه برخی خانواده‌ها نسبت به مضرات سیگار عادی شده و حتی مصرف بانوان در خانه‌ها افزایش یافته، افزود: نباید از برخوردهای قانونی غافل شویم اما محور کار باید بر آموزش و تغییر نگاه فرهنگی باشد.

معاون اجرایی مرکز بهداشت استان مرکزی با تاکید بر لزوم اجرای سیاست‌های تشویقی و تنبیهی، گفت: سازمان بهداشت جهانی بر افزایش مالیات بر محصولات دخانی، ممنوعیت تبلیغات و برخورد جدی با قاچاق تاکید دارد و کشورهایی مانند ایتالیا و سوئد نیز همین مسیر را طی می‌کنند.

مهرعلی‌ تصریح کرد: نادیده گرفتن جرائم حوزه دخانیات به سبک‌انگاری آن منجر به افزایش معضلات اجتماعی مانند سرقت و سایر جرایم خواهد شد و نیاز است دستگاه‌های متولی به ویژه شهرداری و اتاق اصناف برای کنترل و نظارت دقیق‌تر با جدیت بیشتری گام بردارند.

مصرف قلیان در استان مرکزی ۲ درصد از میانگین کشوری کمتر است

مدیر سلامت محیط کار مرکز بهداشت استان مرکزی گفت: مصرف قلیان در این استان با اجرای سند جامع کنترل دخانیات به مدت پنح سال به میزان ۲ درصد کمتر از شاخص ملی رسید.

مهرعلی با بیان اینکه شاخص ملی، چهار دهم و در استان مرکزی ۲.۱۶ است، افزود: استان مرکزی سند جامع کنترل دخانیات را به عنوان استان نخست کشور، برای مدت زمان پنج سال تدوین و به دستگاه‌های اجرایی تکلیف کرد تا در این سند همکاری کنند.

وی تصریح کرد: در این سند، ۶ گام شامل رصد، پایش، آموزش، کمک به ترک، ایجاد ممنوعیت، محافظت از دود تحمیلی و حمایت در استان اجرا شد.

مدیر سلامت محیط کار مرکز بهداشت استان مرکزی اضافه کرد: استان در لبه تیغ قرار دارد که در صورت عادی‌انگاری و حذف حمایت‌های لازم به ویژه از سوی مراجع قضایی، مصرف قلیان افزایش پیدا می‌کند.

مهرعلی درباره وضعیت استعمال سیگار در استان نیز گفت: درصد مصرف سیگار در استان ۱۰.۵۹ و در سطح ملی، این شاخص ۹.۳۳ گزارش شده است که باید در مصرف سیگار حساس‌سازی افزایش یابد و با اقدامات فرهنگی به ویژه در بین نسل جوان از اعتیاد این نسل به سیگار جلوگیری کرد.

وی بیان کرد: درصد مصرف مواد دخانی در استان مرکزی ۱۲.۶۹ و در سطح ملی ۱۴.۱ ثبت شده است.

مدیر سلامت محیط کار مرکز بهداشت استان مرکزی اضافه کرد: استفاده از ظرفیت دستگاه قضا در راستای این سند موجب همکاری قضات و احکام متناسب با جرم با هدف بازدارندگی انجام شده و واحدهای عرضه قلیان به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون ریال جریمه محکوم شدند.

کلام آخر:

در نهایت، آنچه از وضعیت مصرف دخانیات در استان مرکزی برمی‌آید، زنگ خطری است که همت مضاعف همه متولیان سلامت، نهادهای فرهنگی و آحاد جامعه را می‌طلبد، آمارها تنها عددی بر روی کاغذ نیستند، بلکه گویای واقعیتی هستند که سلامت نیروی کار و آینده‌سازان این استان صنعتی را نشانه گرفته است و عبور از میانگین کشوری در برخی شاخص‌ها، ضرورت بازنگری در سیاست‌های اجرایی را بیش از پیش نمایان می‌کند.

برای مهار این پدیده، باید از دایره برخوردهای مقطعی و صرفاً سلبی خارج شد و به سمت راهبردهای ایجابی و پیشگیرانه حرکت کرد. تقویت مهارت‌های زندگی و قدرت «نه گفتن» در مدارس، ایجاد بسترهای ارزان و در دسترس برای ورزش و فعالیت‌های فرهنگی و در نهایت، مطالبه‌گری عمومی برای داشتن فضاهای شهری پاک و عاری از دخانیات، مسیرهای اصلی برای تغییر این جریان است، سلامت جامعه، ثروتی است که مراقبت از آن، نه تنها وظیفه دستگاه‌های مسئول، که مسئولیت اجتماعی تک‌تک شهروندان در برابر سلامت یکدیگر و نسل‌های آینده استان است.